Uspješno završen Global Game Jam u Podgorici: Crna Gora bila dio svjetske mreže razvoja video-igara

Uspješno završen Global Game Jam u Podgorici: Crna Gora bila dio svjetske mreže razvoja video-igara Global Game Jam 2026 u Podgorici uspješno je održan od 30. januara do 1. februara u Naučno-tehnološkom parku Crne Gore, čime se i Podgorica uključila u svjetsku mrežu razvoja video-igara, događaja realizovanog u okviru projekta CBC GAIN – Investing in the Future: Gaming for New Generations koji u Crnoj Gori implementira nevladina organizacija ICT Cortex. Ovaj projekat sufinansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska–Bosna i Hercegovina–Crna Gora 2021–2027, uz finansijsku podršku Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama. Global Game Jam predstavlja najveći svjetski hackathon za razvoj video-igara, koji istovremeno povezuje kreativce u više od 100 zemalja širom planete. Tokom 48 sati intenzivnog rada, programeri, dizajneri, umjetnici i zaljubljenici u video-igre iz cijele Crne Gore okupili su se u timove, testirali ideje, razvijali prve prototipe igara i pretvarali početne koncepte u funkcionalne, igrive projekte. Tokom događaja, 15 timova sa ukupno 45 učesnika iz Podgorice, Bara, Bijelog Polja, Nikšića, Berana i drugih gradova razvijalo je originalne video-igre na zadatu temu, kombinujući programiranje, dizajn, zvuk i storytelling. Poseban doprinos dali su mentori:  Aleksandar Dlabač, Milutin Pavićević, Mišo Vukčević, Konstantin Zhukov i Magomed Omarov koji su učesnicima pomagali da unaprijede ideje, tehnička rješenja i timsku saradnju. “Global Game Jam u Podgorici pokazao je koliko naši mladi talenti mogu biti kreativni kada im se pruži prostor i podrška. Kroz CBC GAIN želimo da gradimo zajednicu koja povezuje tehnologiju, obrazovanje i kreativne industrije,” kazala je Maja Laušević Odalović, izvršna direktorica nevladine organizacije ICT Cortex. Global Game Jam u Podgorici nije bio klasično takmičenje, već platforma za učenje, povezivanje i profesionalni razvoj, gdje su učesnici sticali iskustva primjenjiva u industiji razvoja video-igara i IT industriji, kao i nove kontakte koji mogu prerasti u buduće projekte i saradnje. “Global Game Jam je još jednom pokazao da njegova vrijednost ne leži u nagradama, već u procesu stvaranja i razmjene znanja. Tokom 48 sati intenzivnog rada, učesnici su imali priliku da testiraju sopstvene vještine, rade u novim timovima i pretvore ideje u funkcionalne prototipe igara. Kratko vrijeme i dinamičan tempo rada doprinijeli su tome da se fokus stavi na kreativnost, učenje i saradnju. Posebnu vrijednost događaju dali su mentori i gosti iz međunarodnih kompanija i regionalne IT zajednice, koji su kroz razgovore i praktične savjete pomogli timovima da prevaziđu izazove u dizajnu, razvoju i organizaciji rada. Njihovo iskustvo bilo je značajna podrška učesnicima tokom cijelog procesa. Veliko interesovanje za učešće potvrdilo je da u zajednici postoji snažna potreba za ovakvim formatima događaja. Iako kapaciteti nijesu omogućili da se prijave svi zainteresovani, to vidimo kao podsticaj za dalji razvoj i proširenje programa u narednim izdanjima. Dodatno nas raduje što je događaj privukao i širu publiku kako bi se upoznali sa projektima i ljudima koji stoje iza njih.” Miloš Šćepanović Game menadžer na projektu CBC GAIN “Ovo iskustvo nam je pokazalo koliko možemo da uradimo za samo 48 sati kada radimo zajedno. Mentori su nam pomogli da unaprijedimo ideju, a atmosfera nas je motivisala da nastavimo da razvijamo igru i nakon Game Jama. Realizacijom Global Game Jama u Podgorici, Crna Gora dodatno jača svoju poziciju u oblasti kreativnih tehnologija i razvoja mladih talenata, povezujući lokalnu scenu sa globalnim trendovima i industrijom razvoja video-igara. Nevladina organizacija ICT Cortex kroz projekat CBC GAIN nastavlja da gradi most između obrazovanja, tehnologije i kreativnih industrija, stvarajući nove prilike za nove generacije i jačanje digitalnog ekosistema Crne Gore.

Global Game Jam u Podgorici: Crna Gora uključena u svjetsku mrežu razvoja video-igara

Global Game Jam u Podgorici: Crna Gora uključena u svjetsku mrežu razvoja video-igara Podgorica će od 30. januara do 1. februara biti domaćin jednog od najvećih svjetskih događaja za razvoj video-igara: Global Game Jam, koji se po prvi put u ovom formatu realizuje u okviru projekta CBC GAIN – Investing in the Future: Gaming for New Generations. Game Jam u Podgorici realizuje se u okviru projekta CBC GAIN koji u Crnoj Gori implementira nevladina organizacija ICT Cortex, a sufinansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska–Bosna i Hercegovina– Crna Gora 2021–2027. Aktivnosti u Crnoj Gori realizuju se uz finansijsku podršku Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama Događaj će se održati u Naučno-tehnološkom parku Crne Gore u Podgorici, a okupiće 15 timova i 45 učesnika iz cijele Crne Gore: iz Podgorice, Bara, Bijelog Polja, Nikšića, Berana i drugih gradova. Posebno raduje činjenica da veliki broj učesnika čine mladi ljudi koji tek ulaze u svijet razvoja igara, programiranja, dizajna i kreativnih industrija. Global Game Jam je dio svjetske inicijative koja se istovremeno realizuje u stotinama gradova širom planete. Tokom 48 sati, učesnici širom svijeta, pa tako i u Podgorici, rade na kreiranju video-igara, razmjenjuju znanja i povezuju se sa globalnom zajednicom stvaralaca video-igara Važno je naglasiti da Game Jam u Podgorici nije klasično takmičenje. Fokus je na učenju, zajedništvu i izgradnji zajednice. Učesnici će imati priliku da rade uz podršku mentora, da eksperimentišu, dijele ideje, razvijaju vještine i stvaraju nove profesionalne veze koje mogu prerasti u buduće projekte i karijere. Kroz CBC GAIN projekat i Global Game Jam, Crna Gora se pozicionira kao mjesto koje podržava kreativne tehnologije, razvoj mladih talenata i savremene digitalne industrije, povezujući lokalnu scenu sa globalnim trendovima u industriji razvoja video-igara i inovacijama

Otvoren prvi centar za razvoj video-igara u Crnoj Gori: Savremena oprema i besplatne edukacije

Otvoren prvi centar za razvoj video-igara u Crnoj Gori: na raspolaganju savremena oprema i besplatne edukacije Podgorica je postala dom prvog centra za razvoj video-igara u Crnoj Gori – Game Development Hub, koji će mladima i svima zainteresovanim omogućiti besplatan pristup savremenoj opremi i edukacijama iz oblasti programiranja video-igara. Centar je opremljen sredstvima u vrijednosti od 100.000 EUR, obezbijeđenim kroz EU projekat CBC GAIN – Investing in the Future: Gaming for New Generations, koji realizuje nevladina organizacija ICT Cortex, a sufinansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska –Bosna i Hercegovina–Crna Gora  2021–2027. Aktivnosti u Crnoj Gori realizuju se uz finansijsku podršku Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnju sa nevladinim organizacijama. Za potrebe Game Development Hub-a obezbijeđena je adekvatna oprema koja omogućava kvalitetnu realizaciju edukativnih i razvojnih aktivnosti. U okviru računarske sale dostupno je 21 radno mjesto, uključujući po računar, sto, stolicu, monitor, miš, tastaturu i slušalice, a sala je opremljena i projektorom kako bi se adekvatno mogle sprovoditi edukacije, prezentacije i radionice. Druga prostorija uređena je kao zona za umrežavanje, opremljena TV uređajima, Sony PlayStation i Nintendo konzolama, kao i VR naočarima, što će omogućiti opuštanje, razmjenu ideja i neformalno umrežavanje te testiranje i isprobavanje napravljenih video-igara. U okviru projekta, od februara do jula 2026, biće organizovan besplatan šestomjesečni ciklus obuka za sve zainteresovane, uključujući srednjoškolce, studente i ostale početnike, kao i iskusnije programere video igara. Edukacije će obuhvatiti: Unity Engine i Blender – obuke za početnike i Unreal Engine – obuke za malo iskusnije programere video-igara Ovaj centar predstavlja značajan korak ka razvoju IT i kreativne zajednice u Crnoj Gori, omogućavajući mladima i svim zainteresovanim da steknu praktična znanja, razvijaju kreativne vještine te budu dio rastuće globalne industrije video-igara. Centar se nalazi u poslovnom objektu nevladine organizacije ICT Cortex

Podgorica bila domaćin Regionalnog hackathona za razvoj video-igara

U okviru projekta CBC GAIN, koji sufinansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora 2021 – 2027, a kofinansira Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama, nevladina organizcija ICT Cortex je od 10—12. oktobra u Naučno-tehnološkom parku Crne Gore organizovala Regionalni GameDev Hackathon 2025. Ovaj događaj okupio je 16 timova iz regiona, koji su tokom 48 sati razvijali svoje video igre, pokazujući koliko je snažna i kreativna zajednica razvoja video igara u ovom dijelu Evrope. Hackathon je pružio priliku učesnicima da predstave inovativne ideje, testiraju svoje vještine i grade profesionalne mreže. Pobjednici ovogodišnjeg hackathona: mjesto: Intera TP (tim iz Bosne i Hercegovine) mjesto: Simora (tim iz Hrvatske) mjesto: Gamebreakeri (tim iz Crne Gore) „Regionalni GameDev Hackathon potvrđuje da Crna Gora i region imaju ogroman potencijal u oblasti razvoja videoigara. Ovako intenzivni događaji spajaju znanje, tehnologiju i kreativnost, pružajući mladim developerima priliku da testiraju svoje ideje i grade profesionalne mreže,“ istakli su iz nevladine organizacije ICT Cortex. Svi timovi su dobili posebne pohvale za kreativnost i predanost, dok su mentori i stručni svojim iskustvom doprinijeli kvalitetu takmičenja. Hackathon je završen uz pozitivnu energiju i dogovor da se zajednica nastavi razvijati i povezivati kroz buduće inicijative. Uskoro će u Podgorici biti otvoren prvi centar za razvoj igara – GameDevHub, gdje će zajednica moći da nastavi rad na idejama razvijenim tokom hackathona i novim projektima u profesionalnom okruženju i uz adekvatnu opremu i gdje će se organizovati naredni meet-upovi, edukacije i predavanja na relevantne teme.

Otvorene prijave za Regional GameDev Hackathon – ICT Cortex domaćin regionalnog izazova u razvoju video igara

Podgorica će od 10. do 12. oktobra 2025. godine biti regionalni centar kreativnosti i inovacija u gejming industriji, jer se u Naučno-tehnološkom parku Crne Gore održava Regional GameDev Hackathon. Prijave su zvanično otvorene za sve zainteresovane učesnike iz Crne Gore i regiona.  Hakaton je osmišljen kao dvodnevni izazov razvoja video igara, a pravo učešća imaju solo developeri i timovi od 1 do 5 članova, stariji od 15 godina. Tokom hakatona svi timovi takmičiće se u jednoj kategoriji, a tema će biti otkrivena na svečanom otvaranju 10. oktobra u 17 časova. Mogu se prijaviti programeri, umjetnici, dizajneri, kompozitori i svi drugi kreativci koji žele da se oprobaju u kreiranju igara. Prijave se vrše putem formulara dostupnog na zvaničnim kanalima ICT Cortex-a. Regional GameDev Hackathon 2025 realizuje se u okviru projekta CBC GAIN (Investing in the Future: Gaming for new generations) koji u Crnoj Gori implementira ICT CORTEX, uz sufinansiranje Evropske unije kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora 2021–2027. Aktivnosti u Crnoj Gori realizuju se uz podršku Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i u saradnje sa nevladinim organizacijama.

Edukativne igre kao misija: Priča o kompaniji Codelab

U svijetu gdje se zabava često svodi na prelistavanje sadržaja i brze klikove, postoji jedna kompanija u Crnoj Gori koja spaja zabavu i znanje u savršen balans. U pitanju je kompanija Codelab, koja se pored razvoja desktop, mobilnih i web/cloud aplikacija, naučnog softvera, serverless cloud rješenja i hardverskih uređaja bavi i razvojem zabavnih edukativnih video igara. Od naučnog softvera do edukativnih igara: Put jednog developera Priča počinje 80-tih godina, u Beranama. Zamislite dječaka zaljubljenog u igre i programiranje kako kodove svoje prve igre piše u BASIC-u, na nekoliko listova papira(!) dok nestrpljivo čeka da mu stigne računar iz Njemačke (u to vrijeme računar je bio rijetkost). Ovaj dječak je sadašnji vlasnik kompanije Codelab, Aleksandar Dlabač. Iako je svoj profesionalni put nastavio kroz svijet nuklearne fizike i izradu izuzetno sofisticiranog softvera ANGLE, koji se i danas koristi širom svijeta, ljubav prema igrama nikada nije nestala. Istaknuti korisnici softvera ANGLE širom svijeta Svoje prve korake u programiranju Aleksandar je napravio u gimnaziji gdje je naučio osnove programskih jezika BASIC, FORTRAN i Pascal. Sada može izgledati nevjerovatno, ali je beranska gimnazija “Panto Mališić” prije više od 30 godina imala računarsku učionicu sa 16 umreženih PC računara. Rad na razvoju ANGLE-a, softvera za proračun efikasnosti poluprovodničkih i scintilacionih detektora gama zračenja, uslijedio je kasnije, dok je bio student Elektrotehničkog fakulteta. Ovaj softver, razvijen u saradnji sa prof. Slobodanom Jovanovićem saPrirodnomatematičkog fakulteta u Podgorici, bio je prvi komercijalni softver tog tipa u svijetu ANGLE se trenutno koristi u stotinama firmi, nuklearnih elektrana, laboratorija i univerziteta širom svijeta. Mapa svijeta koja prikazuje gdje se sve koristi softver ANGLE Clockwork Briefcase — jedan od prvih primjera inovativne hardverske društvene igre Drugi, potpuno drugačiji, Aleksandrov proizvod je Clockwork Briefcase, kooperativna elektronska društvena igra  koja simulira deaktivaciju bombe u realnom vremenu. Inspirisana popularnom video-igrom Keep Talking and Nobody Explodes, koja igrače postavlja u klasičnu situaciju iz akcionih filmova: jedna osoba se nalazi ispred aktivirane bombe, dok je druga – ekspert za deaktivaciju – na vezi i ima sva uputstva, ali bombu ne može da vidi niti dodirne. Dvije osobe u ovim ulogama, oslanjajući se isključivo na komunikaciju, pokušavaju da je deaktiviraju prije nego što eksplodira. Ideja je nastala kada je Aleksandar igrao pomenutu igru sa svojim sinom i kada mu je sinula misao da bi iskustvo bilo mnogo bolje kada bi se radilo o stvarnom, fizičkom, uređaju sa puno LED lampica, ekrana, napetom muzikom i otkucajima tajmera, pa je odlučio da je napravi. Clockwork Briefcase – prototip i pretprodukcijski primjerak Clockwork Briefcase – prototip i pretprodukcijski primjerak Prototip ove bombe sakrivene u koferu izazivao je veliko interesovanje već na prvom predstavljanju 2016. godine na Reboot Develop konferenciji u Dubrovniku (Clockwork Briefcase gameplay). Od tada su učestvovali na sedam startup takmičenja u regionu na kojima su osvojili dva prva (Belgrade Venture Forum 2016 i Idea Knockout 2020) i dva druga mjesta (Idea Knockout 2016 i Playcon 2020). Clockwork Briefcase – Pobjeda na Idea Knockoutu 2020 Clockwork Briefcase – Pobjeda na Belgrade Venture Forumu 2016 Obišli su desetak zemalja Evrope, a 2022. godine bili su prvi crnogorski proizvod koji je predstavljen na CES-u u Las Vegasu, najvećem sajmu potrošačke elektronike u svijetu. Clockwork Briefcase na CES-u 2022. godine Nažalost, globalna nestašica čipova onemogućila ih je da započnu sa proizvodnjom upravo u trenutku kada su bili spremni da je pokrenu globalno. Situacija je trenutno normalizovana i u toku su planovi za nastavak projekta i izlazak na globalno tržište. Kako Codelab pravi edukativne igre? Scena iz igre Pinokio: Ko lažira ne profitira Aleksandar je započeo svoju misiju razvoja edukativnih igara na inicijativu prof. Zorana Mijanovića sa Elektrotehničkog fakulteta u Podgorici. Prepoznavši izazove koje studenti imaju s tradicionalnim pristupom učenju, profesor Mijanović predložio je Aleksandru da razvije igru koja će im olakšati učenje. Tada je Aleksandar napravio platformu za izradu online igara – P.A.G.E. engine – a njegovo lično iskustvo sa školovanjem sopstvene djece dodatno je oblikovalo smjer razvoja. Sa svojom djecom kao inspiracijom i „testnim subjektima“ kod kuće, uspio je da integriše praktično znanje iz školske svakodnevnice u razvoj inovativnih obrazovnih resursa. Danas, više od deset godina kasnije, izazovi u obrazovnom sistemu su postali još izraženiji – posebno među djecom, kojoj je sve teže zadržati pažnju na duže staze. Stoga je potreba za gejmifikovanim edukativnim sadržajima sada mnogo veća, i to je trenutno jedan od glavnih fokusa u Codelabu. U Codelabu, svaki edukativni sadržaj nastaje kroz pažljivo osmišljen proces koji počinje storytellingom. Kreće se pisanjem detaljnog scenarija – od dijaloga i zadataka, do izgleda scena i interakcija, bez obzira da li se radi o video-igrama, ili nekoj drugoj vrsti edukativnih interaktivnih multimedijalnih sadržaja. Ovo je ujedno i najzahtjevniji i najnaporniji dio rada na jednoj igri – kreiranje tzv. Game Design Documenta. Nakon prve verzije scenarija, slijedi rad na ilustracijama i animacijama, snimanje glasovne glume i, konačno, kodiranje u P.A.G.E. enginu. Igra se, zatim, testira interno i eksterno, sve dok ne prođe filter najstrožih sudija – korisnika. Do danas je na P.A.G.E. platformi razvijeno više od 500 interaktivnih edukativnih sadržaja: zadaci i problemi za osnovce iz različitih oblasti, aktivnosti za predškolce, šahovske igre, elektronske lektire i point-and-click puzzle avanture. Ono na šta su posebno ponosni su tri e-lektire (Crvenkapa, Doživljaji mačka Toše i Pinokio) i trilogija igara na temu bezbjednosti na internetu, koji se, uz brojne druge sadržaje koje su razvijali, mogu naći na sajtu izdavača, Zavoda za udžbenike i nastavna sredstva. Scena iz e-lektire Doživljaji mačka Toše Ove multimedijalne lektire su prelijepo ilustrovali najpoznatiji ilustratori iz okruženja, likovi u njima su animirani i „govore“ glasovima naših poznatih dječjih glumaca. Scena iz e-lektire Crvenkapa E-lektira Crvenkapa, koju je ilustrovao legendarni Dobrosav Bob Živković (dobro poznat svima koji su čitali Politikin Zabavnik 😊), ubrzo je po objavljivanju dobila nagradu za unaprjeđenje elektronskog izdavaštva na Međunarodnom sajmu knjiga i obrazovanja u Podgorici. Scena iz e-lektire Pinokio Tu je i pomenuti serijal video-igara na temu bezbjednosti na internetu. U tri epizode pokrivene su veoma važne teme sa kojima se mladi, ali i svi ostali, svakodnevno srijeću: bezbjednost lozinki, prevare na internetu i nasilje na internetu. Scena iz

Inovacije u edukaciji: Kako Zuno Games koristi gejmifikaciju za učenje i razvoj

Inovacije u edukaciji: Kako Zuno Games koristi gejmifikaciju za učenje i razvoj U vremenu kada je teško zadržati pažnju, a tradicionalne metode učenja sve teže dopiru do mladih, jedan crnogorski tim odlučio je da krene potpuno drugačijim putem. ZUNO Games nije samo još jedan startap – to je vizija u kojoj edukacija i zabava ne samo da mogu da idu ruku pod ruku, već se zajedno pretvaraju u moćno sredstvo za učenje koje motiviše, angažuje i ostaje dugo u sjećanju. Igra kao učionica Priča o ZUNO Games počinje tamo gdje se ukrštaju djetinjstvo ispunjeno video igrama i stvarnost obrazovnog sistema koji često ne prati ritam savremenog učenika. Zato je ZUNO Games nastao jednostavne, ali snažne ideje – da učenje može da bude jednako uzbudljivo kao igranje omiljene video igre. Svjesni činjenice da su predavanja i lekcije često dosadne, termini za učenje fiksni te da se informacije konzumiraju pasivno, članovi ZUNO tima – i sami strastveni gejmeri – zapitali su se zašto programi edukacije i obrazovni sistem ne koriste ono što igre čini toliko primamljivim: povratnu informaciju u realnom vremenu, osjećaj postignuća i mogućnost da odmah probaš ponovo kada pogriješiš. Rezultat te dileme bio je razvoj softverskog rješenja koje koristi vještačku inteligenciju kako bi omogućilo brzo i personalizovano kreiranje edukativnih igara  – bez potrebe da se svaki put igra kreira od nule.  U osnovi, ZUNO je nastao iz lične potrebe, ali i želje da sistemski promijene način na koji učimo – iz pasivne konzumacije u aktivno, zabavno i motivišuće iskustvo koje ostaje sa tobom mnogo duže od klasične lekcije. Dva posebna projekta za dvije različite ciljne grupe Do sada su realizovali više od 15 projekata koji kombinuju igru i znanje, ali dva posebno oslikavaju njihov pristup. Prvi je „Moja ekonomija“, mobilna aplikacija kreirana u saradnji sa Ekonomskim fakultetom u Podgorici. Namijenjena studentima prve godine, aplikacija koristi kvizove, mini igre i izazove kako bi im pomogla da lakše usvoje teorijsko gradivo iz 7 predmeta, na zanimljiv i kreativan način. Igru je do sada koristilo preko 500 studenata, a aplikacija je pokazala konkretne rezultate – većina korisnika je istakla da im je pomogla da polože ispite, a preko 90% njih poželjelo je još sadržaja. Drugi projekat realizovan je sa Elektroprivredom Crne Gore, gdje je izazov bio približiti kompleksne i često nerazumljive informacije sa računa za struju široj javnosti. Tako je ZUNO osmislio edukativnu igru koja kroz zanimljive scenarije i mini zadatke objašnjava pojmove poput tarifnih stavki, potrošnje i obračuna – jednostavno, interaktivno i, što je najvažnije, razumljivo. Ovaj projekat je sjajan primjer kako i “suve” teme mogu postati pristupačne i čak zabavne – ako ih predstaviš na pravi način. Ova dva projekta su ih dodatno uvjerila da gejmifikacija ima ogromnu snagu – bez obzira da li se obraćaš studentu, zaposlenom ili široj javnosti. Bitno je samo da znaš kome pričaš – i da to radiš kroz igru. Korisničko iskustvo koje podstiče korisnika da mu se ponovo vrati ZUNO rješenja su najčešće mobile-first, prilagođeno generacijama koje sve rade „u hodu“, pa zato svaku igru i aplikaciju dizajniraju za mobilne uređaje. Koristi se sistem bodova, bedževa i leaderboard-a (PBL) koji stimuliše i kratkoročne i dugoročne ciljeve, uz intuitivni dizajn koji korisnike podstiče da se stalno vraćaju aplikaciji. Dobra edukativna igra, kažu iz ZUNO tima, mora da zadovolji tri kriterijuma: Relevantan i stručan sadržaj (to znači da je razvijen uz podršku stručnjaka, relevantan za ciljnu grupu i pažljivo recenziran). Dopadljiv dizajn i jasno podsticanje korisnika na akciju (boje, ilustracije i animacije nisu samo estetski detalji, već elementi koji zadržavaju pažnju i čine iskustvo prijatnijim). Igra mora da podstakne akciju – dobra edukativna igra ne ostavlja korisnika da pasivno posmatra već od njega traži da se uključi, razmisli, odluči i naravno – nauči. Izazovi i podrška – dvije strane iste medalje Jedan od najvećih izazova za sve koji stvaraju nove proizvode definitivno je finansiranje – posebno kada je u pitanju razvoj softvera koji kombinuje više složenih tehnologija poput vještačke inteligencije, analitika, sistema za upravljanje sadržajem. Softveri ne nastaju “preko noći” – zahtijevaju ozbiljan razvoj, testiranje i stalna unapređenja, a to su stvari koje traže vrijeme i resurse. Paralelno s tim, i širi startap ekosistem u Crnoj Gori je u razvoju. Vidi se napredak – uz podršku Fonda za inovacije Crne Gore, Naučno-tehnološkog parka i Inovaciono Preduzetničkog Centra – Technopolis, stvari se kreću u dobrom pravcu. Startapi danas imaju više prilika nego ranije, iako se još uvijek često nalaze u situaciji da paralelno razvijaju proizvod, testiraju tržište i traže investitore van područja Zapadnog Balkana. ZUNO je već prepoznat kao startap sa velikim potencijalom i pozitivnim društvenim uticajem. Fond za inovacije ih je podržao kroz kolaborativni grant, osvojili su treće mjesto na regionalnom takmičenju NLB „Okvir pomoći“ (među 270 timova iz šest zemalja), a trenutno su dio prestižnog EBRD Star Venture programa. Kraj 2024. obilježio je i njihov nastup na Business Angel Summitu u Sarajevu, kao jedan od devet najperspektivnijih startapova u regionu. GameDev Hub – nova stanica za razvoj kreativne industrije ZUNO je među prvim timovima koji su prepoznali značaj otvaranja GameDevHub-a u Crnoj Gori. Ovakav prostor, kako ističu, može da bude okosnica razvoja lokalne scene – mjesto gdje će se učenici, studenti, developeri, dizajneri i edukatori povezivati, razvijati projekte i širiti svijest o potencijalu game development industrije u regionu. Poruka budućim developerima Savjet ZUNO tima za sve koji žele da zakorače u svijet gejmifikacije i razvoja igara je jednostavan: samo počnite. Ne čekajte idealne uslove – počnite od prototipa, mini igre, objavite prvu verziju i učite iz reakcija publike. Jer prava magija počinje tek kada vaša ideja izađe iz glave i postane nešto što drugi mogu da igraju. Podsjećamo, Crna Gora će uskoro dobiti prvi centar za razvoj igara – GameDevHub zahvaljujući projektu CBC GAIN koji sufinansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora 2021 – 2027, a koji u Crnoj Gori sprovodi nevladina organizacija ICT Cortex.

Od ideje do finansiranja: Kako je 3Hills privukao pažnju Microsofta

Od ideje do finansiranja: Kako je 3Hills privukao pažnju Microsofta Crnogorski gejming studio 3Hills danas privlači pažnju regionalne i globalne scene, a njihovo najnovije priznanje – ulazak u Microsoftov ID@Xbox program – samo je potvrda smjera u kojem se studio kreće. Ipak, iza ovog uspjeha stoje godine rada, učenja, saradnje i jasne vizije: izgraditi održiv gejming studio u zemlji koja tek otkriva svoj potencijal u industriji igara. Ljubav prema razvoju igara kao početna tačka 3Hills je nastao iz iskrene želje da bude dio kreativne i inovativne industrije koja ne samo da zabavlja, već i povezuje ljude, ideje i zajednice. Osnivački tim okupio je stručnjake iz različitih oblasti – razvoja softvera, dizajna i biznisa – s ciljem da stvori igre sa snažnim identitetom, ali i da doprinese izgradnji lokalne gejming scene u Crnoj Gori. Njihov cilj nikada nije bio samo da razviju jednu igru, već da postave temelje dugoročne i održive priče, koja će otvoriti vrata i drugima. Podrška u ranoj fazi: Amplitudo kao odskočna daska Rijetki su primjeri u regiji gdje jedan tehnološki akter prepozna potencijal u kreativnoj industriji i uloži resurse u njeno razvijanje. 3Hills je imao tu privilegiju – da više od godinu dana razvija ideje, uči i testira bez direktnog tržišnog pritiska, zahvaljujući finansijskoj i mentorskoj podršci kompanije Amplitudo. Ta saradnja omogućila im je sigurnu tranziciju ka samostalnom poslovanju, gdje su preuzeli punu odgovornost za kreativne i strateške odluke. I danas je Amplitudo njihov strateški partner. Cheesy Burgers i prve potvrde kvaliteta Prvi veći uspjeh došao je s igrom Cheesy Burgers – naslovom koji se istakao jednostavnom mehanikom, ali izuzetno dobro izvedenom. Njegove performanse i metrički rezultati privukli su pažnju Google-a, što je 3Hillsu omogućilo ulazak u prestižni Google Indie Games Accelerator program. Ova prekretnica otvorila je nova vrata: saradnje, mentorsku podršku i internacionalno priznanje, ali i dodatno samopouzdanje za dalji rast. Team5: korak ka ozbiljnoj PC produkciji Još jedan važan projekat za razvoj studija bio je Team5, igra razvijena za stranog klijenta. To je bio njihov prvi iskorak ka razvoju PC igara – jednom od strateških ciljeva 3Hillsa. Više od godinu dana rada na ovom naslovu rezultiralo je ne samo stabilnošću, već i vrijednim iskustvom u radu na kompleksnim sistemima i višeslojnim igrama. Upravo nakon Team5, studio je odlučio da napravi novi, ambiciozniji korak – da razvije sopstveni PC naslov. Echo: Defy Death – prvi autorski PC naslov Echo: Defy Death je akcioni roguelike smješten u crno-bijeli svijet gdje se orijentacija zasniva na zvuku. Igrač “vidi” kroz eho – svaki korak, udarac ili zvuk u okolini razotkriva svijet u fragmentima. Ova jedinstvena mehanika donosi drugačiji pristup borbi, snalaženju i kretanju kroz nivoe. Pored toga, sistem moralnih izbora – između dobra i korupcije – direktno utiče na tok igre i izgled njenog svijeta. Echo je ujedno i najambiciozniji projekat 3Hillsa do sada: kreativno autentičan, tehnički zahtjevan i u potpunosti vođen vizijom tima. Put do Microsofta: ID@Xbox kao priznanje i prilika Proces prijave za Microsoftov ID@Xbox program odvijao se isključivo online. U konkurenciji globalnih indie studija, 3Hills je morao da uvjeri evaluatore isključivo kroz pisane i vizuelne materijale. U tome su im pomogli konkretni rezultati – preko 25.000 želja na Steam wishlisti, kao i viralni TikTok sadržaji koji su dosezali milione pregleda. Upravo ti dokazi tržišnog potencijala, uz autentičnost Echoa, otvorili su im vrata ovog prestižnog programa. ID@Xbox omogućava vidljivost na konzolnom tržištu, bolju distribuciju, pristup alatima i mreži, ali i snažnu potvrdu da tim ide u pravom smjeru. Industrija u razvoju – ali sa potencijalom Iako je industrija igara u Crnoj Gori još uvijek u ranoj fazi, potencijal je evidentan. 3Hills ukazuje da je najveći izazov nedostatak iskusnih kadrova, neizvjesnost finansiranja i ograničeno razumijevanje industrije od strane institucija. Njihov pristup – učešće u međunarodnim programima, samoinicijativa i građenje zajednice – pokazuje da se i ti izazovi mogu prevazići. Zajednica kao ključ: Montegames i saradnja Osim razvoja sopstvenih igara, 3Hills aktivno doprinosi zajednici. Jedan su od osnivača Montegames inicijative i redovno sarađuju s lokalnim i međunarodnim timovima. Kroz Google, Xsolla, Portugal Startup Retreat i druge programe, razmjenjuju znanja, kontakte i najbolje prakse – uz značajnu podršku regionalne indie game dev zajednice, posebno iz Srbije. GameDevHub – infrastrukturna podrška koja nedostaje Otvaranje GameDevHub-a predstavlja važnu prekretnicu za domaću industriju. Kao prvi prostor posvećen game development-u, hub će nuditi opremu, radionice, obuke, događaje i mentorsku podršku za nove timove i pojedince. Za 3Hills, to je signal da se gejming industrija u Crnoj Gori počinje shvatati ozbiljno – kao dio digitalne ekonomije. Ako se vodi strateški, GameDevHub može postati ključna tačka za nove generacije developera koje neće morati napuštati zemlju kako bi se bavile ovim poslom. Poruka budućim developerima Za one koji žele ući u svijet razvoja igara, poruka iz 3Hillsa je jednostavna: ne čekajte idealne uslove. Počnite kroz male projekte, game jam-ove, učenje online i saradnju s drugima. Gejming industrija traži i nagrađuje upornost, kreativnost i timski rad. Priča 3Hills Studija je primjer kako se iz strasti može izgraditi studio koji ulazi u svjetske tokove. Kombinacijom stručnosti, podrške, upornosti i jasne vizije, 3Hills je pokazao da Crna Gora ima šta da ponudi gejming svijetu – i da tek dolazi ono najbolje. Projekat CBC GAIN sufinansira Evropska unija kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora 2021 – 2027.

Kako izgleda GameDev industrija u Evropi? Naša studijska posjeta Francuskoj otkriva budućnost razvoja video igara

Evropska industrija video igara je u punom zamahu – inovacije, edukacija i zajednica idu ruku pod ruku u stvaranju jednog od najbrže rastućih sektora kreativnih industrija. Tokom nedavne studijske posjete Francuskoj, naša delegacija iz Crne Gore – predstavnici kompanija Alicorn, CodeLab-a i klastera ICT Cortex – imala je priliku da zaviri iza kulisa evropske GameDev scene i upozna se sa najboljim praksama koje oblikuju ovaj uzbudljivi sektor. Pariz: Srce e-sporta i VR inovacija Naša prva stanica bio je Espot Paris, jedan od vodećih gaming i e-sport centara u Evropi. U pitanju je multifunkcionalni prostor koji objedinjuje gaming arene, streaming studije i prostore za profesionalna takmičenja, ali i edukativne radionice i promociju e-sport karijera. Espot nije samo prostor za zabavu već i epicentar okupljanja profesionalaca, entuzijasta i talenata u svijetu igara. Takođe smo posjetili VirtualTime, centar koji od 2017. godine pruža jedinstvena VR iskustva, escape room izazove i raznovrsne interaktivne sadržaje. Ovaj centar je sjajan primjer kako se VR tehnologija može koristiti za komercijalnu zabavu, ali i kao alat za edukaciju i razvoj kreativnih vještina. Angoulême: Grad kreativnosti i znanja Drugog dana našeg puta, stigli smo u Angoulême, francuski grad poznat po svojoj snažnoj industriji animacije, stripova i digitalnih medija. Ključna tačka posjete bio je Eurekatech, inkubator koji okuplja startapove iz kreativnih industrija, s posebnim fokusom na gaming sektor. Upoznali smo se sa načinima podrške mladim timovima – od poslovnog mentorstva, preko tehničkih resursa, do povezivanja s investitorima i partnerima. Jedna od najinspirativnijih stanica bila je ENJMIN (École Nationale du Jeu et des Médias Interactifs Numériques), međunarodna škola specijalizovana za razvoj videoigara i digitalnih interaktivnih medija. Upoznali smo se sa njihovim programima, multidisciplinarnim pristupom i praksama koje podstiču kreativnost i saradnju među studentima različitih profila – od dizajnera i programera, do narativnih dizajnera. Crna Gora dobija svoj #GameDevHub Inspirisani ovim iskustvom, sa velikim zadovoljstvom najavljujemo da uskoro otvaramo prvi Centar za razvoj igara u Crnoj Gori. Naš GameDevHub biće baziran na uspješnim modelima koje smo istražili u Francuskoj, kombinujući edukaciju, mentorstvo i podršku za mlade timove i pojedince koji žele da se upuste u svijet razvoja video igara. Cilj je da stvorimo održiv ekosistem koji će podržati GameDev zajednicu kod nas i omogućiti internacionalnu saradnju i vidljivost. Projekat se realizuje uz podršku Evropske unije kroz Interreg VI-A IPA Program Hrvatska – Bosna i Hercegovina – Crna Gora 2021–2027.

CBC GAIN – Ulaganje u budućnost: Razvoj video igara za nove generacije

Crna Gora konačno dobija svoj prvi Game development centar za razvoj video igara! ICT Cortex, kao partner na projektu “Ulaganje u budućnost: Razvoj video igara za nove generacije (CBC GAIN)”, u saradnji sa Razvojnom agencijom SI-MO-RA iz Hrvatske i Tehnološkim parkom INTERA iz Bosne i Hercegovine, donosi potpuno novu dimenziju tehnološkoj sceni naše zemlje. U sklopu implementacije CBC GAIN projekta realizovali smo posjetu Mostaru (novembar 2024.), gdje smo održali sastanak s projektnim partnerima SI-MO-RA i INTERA. Tokom sastanka diskutovali smo o dosadašnjim aktivnostima i planirali naredne korake. Posjeta je uključivala i konferenciju u Code Hubu Mostar, na kojoj je naš izvršni direktor, Tarik Zaimović, učestvovao na panelu “Gaming industrija kao pokretač inovacija i preduzetništva”. GameDev centar u Podgorici biće prvi prostor u Crnoj Gori posvećen razvoju video igara, gdje će mladi developeri, dizajneri, programeri i svi zaljubljenici u gaming industriju imati priliku da uče, rade i stvaraju sopstvene projekte. Ovaj centar postaće mjesto okupljanja talenata i kreativaca, sa ciljem da podrži industriju za razvoj video igara i otvori nove prilike za profesionalni napredak. Otvaranjem game development centra, Crna Gora dobija niz benefita – od podrške mladima i startapima kroz edukacije i mentorstvo, do otvaranja novih radnih mjesta u IT sektoru, dizajnu, animaciji i digitalnom marketingu. Takođe, zahvaljujući ovom projektu, naši timovi i talenti dobiće priliku za saradnju sa međunarodnim stručnjacima i uključivanje u svjetsku gaming scenu. Projekat CBC GAIN je sufinansiran sredstvima Evropske unije kroz Interreg VI-A IPA CBC program prekogranične saradnje između Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Crne Gore. Kroz jačanje kreativne industrije i izgradnju inovativnog tehnološkog ekosistema, ovaj Gaming centar predstavlja veliki korak ka digitalnoj budućnosti Crne Gore. Zvanično otvaranje centra u Podgorici uskoro slijedi, a ovo je tek početak jedne velike priče koja će transformisati domaću gajming scenu.