Digitalna transformacija nije IT projekat ona je promjena načina rada: ključne poruke konferencije “Digitalna transformacija u industrijskim sektorima”
Na konferenciji „Digitalna transformacija u industrijskim sektorima”, održanoj u Naučno-tehnološkom parku Crne Gore, okupili su se predstavnici privrede, javnog sektora, akademske zajednice i IT kompanija kako bi razmijenili uvide o tome kako digitalne tehnologije i vještačka inteligencija mijenjaju načine rada u poljoprivredi, proizvodnji, energetici i turizmu. Konferenciju je organizovao ICT Cortex u okviru MontEDIH projekta, sufinansiranog sredstvima Evropske unije iz programa Digitalna Evropa.
Glavni predavač Branimir Bukilić, predsjednik Upravnog odbora ICT Cortex-a, postavio je temelje razgovora razgraničavanjem pojmova koji se često poistovjećuju: digitalizacija, digitalna transformacija i AI transformacija nisu sinonimi — to su tri stepenika zrelosti i svaki zahtijeva drugačiji pristup.
„Digitalna transformacija nije IT projekat. To je kombinacija procesa, ljudi i strategije — a ne kupovina softvera. Tehnologija je oko 30% priče. Ostalih 70% su ljudi, procesi i podaci“, poručio je Bukilić, koji iza sebe ima više od 15 godina iskustva i hiljadu implementacija poslovnih softvera u različitim djelatnostima.
Govoreći o tome šta zaista pokreće promjenu, Bukilić je naveo četiri sile koje su se danas poklopile i koje digitalizaciju čine dostupnom i najmanjim preduzećima: eksplozija podataka, dostupnost cloud infrastrukture, drastičan pad cijene tehnologije i — presudno — generativna vještačka inteligencija koja je složene alate prvi put približila svakome.
Kroz pregled četiri sektora ključna za crnogorsku ekonomiju, on je prikazao konkretne rezultate digitalne transformacije: vinogradi i voćnjaci koji uvode senzorsko navodnjavanje tipično smanjuju potrošnju vode i hemije za oko 20%; proizvodni pogoni koji povežu procese u jedinstven sistem bilježe i do 30% manje neplaniranih zastoja; monitoring potrošnje energije u objektima otkriva uštede od 10 do 15% i prije ijedne veće investicije; a hoteli koji uvode dinamičke cijene i CRM sisteme bilježe rast prihoda po gostu i do 20%.
Zajednički obrazac svih sektora — i ključna poruka dana — je jedinstven: podaci umjesto procjene, predviđanje umjesto reakcije, efikasnost i održivost zajedno.
Panel „Značaj digitalnih tehnologija za razvoj biznisa”, koji je moderirala Valentina Radulović, direktorica Naučno-tehnološkog parka, produbio je ovu temu kroz iskustva iz prakse. Učesnici panela — Nikola Mićunović iz Glavnog grada Podgorice, Predrag Lešić iz kompanije Domen, Vladan Tabaš iz kompanije Čikom i Ranko Boca iz kompanije SkySat — govorili su o konkretnim koracima koji malim i srednjim preduzećima, ali i javnim institucijama, donose mjerljive rezultate u kratkom roku.
Poseban panel posvećen upotrebi vještačke inteligencije u industrijskim sektorima moderirala je Nada Rakočević iz Privredne komore Crne Gore. Panelisti — Đorđe Krivokapić iz Ministarstva javne uprave, Dušan Banović iz Telekoma, Milutin Pavićević, suosnivač kompanija Alicorn i Zuno Games, te Branko Džakula, stručnjak za sajber bezbjednost iz kompanije Skenify — složili su se da AI više nije privilegija velikih korporacija.
Centralna poruka panela: vještačka inteligencija izjednačava teren — mala firma danas može imati analitičke kapacitete kakve su do nedavno imali samo veliki igrači. Međutim, AI daje vrijednost samo nad sređenim podacima. Bez jasnih procesa i jednog izvora istine u organizaciji, ni najsofisticiraniji alat neće donijeti rezultate.
Učesnici su naglasili i realan put ka AI transformaciji: ne kreće se od vještačke inteligencije, nego od reda u podacima i procesima. Firme koje to shvate kreću od malih, mjerljivih koraka — automatizacije jednog procesa, digitalizacije dokumentacije, postavljanja prvog zajedničkog sistema — i postepeno grade kapacitet za naprednije primjene.
Pitanje sajber bezbjednosti bilo je prisutno kroz cijeli dan konferencije kao neizbježna dimenzija digitalne transformacije. Branko Džakula, serijski preduzetnik i stručnjak za sajber bezbjednost u kompaniji Skenify, ukazao je da vještačka inteligencija istovremeno mijenja i odbrambene i napadačke kapacitete u digitalnom prostoru.
Dok organizacije digitalizuju procese i povećavaju broj povezanih sistema i uređaja, površina izložena potencijalnim napadima raste. AI alati omogućavaju sofisticiraniji phishing, automatizovane napade i brže pronalaženje ranjivosti, ali isto tako i brže otkrivanje prijetnji, automatizovanu zaštitu i pametniji monitoring.
Poruka za kompanije koje tek ulaze u digitalnu transformaciju bila je jasna: bezbjednost nije nešto što se dodaje na kraju, nego mora biti ugrađena od prvog koraka. Pitanje nije da li će doći do pokušaja napada, nego kada i koliko je organizacija na to spremna.
Poslijepodnevni dio konferencije bio je posvećen konkretnim primjenama. U tehnološkom bloku, pet kompanija članica klastera predstavilo je vlastite proizvode i rješenja, a razvila se i živa diskusija sa učesnicima.
Konferenciju su zaokružile uspješne priče kompanija iz svih industrijskih sektora — konkretni primjeri crnogorskih preduzeća koja su prošla put digitalizacije i koja su danas vidljivo produktivnija, otpornija i konkurentnija zahvaljujući digitalnoj transformaciji.
Konferenciju su otvorili dr Igor Radusinović, koordinator MontEDIH projekta s Univerziteta Crne Gore, i Ana Marković, projektna menadžerka ICT Cortex-a, naglašavajući da je cilj konferencije bio upravo ovaj: razmjena znanja i iskustava koja će konkretnim preduzećima i institucijama pomoći da naprave sljedeći korak.
Taj sljedeći korak, kako je tokom dana ponovljeno više puta, ne mora biti velik. Najuspješnije kompanije u digitalnoj transformaciji nisu one koje su sve promijenile odjednom nego one koje su krenule od jednog problema, izmjerile rezultat i nastavile dalje.
ICT Cortex je nevladina organizacija i crnogorski klaster za informacione tehnologije, inovacije, edukaciju, dizajn i tehnološki razvoj. Okuplja vodeće IT kompanije u zemlji sa zajedničkom misijom promovisanja sektora, internacionalizacije, edukacije i digitalne transformacije.
MontEDIH je projekat koji je sufinansiran sredstvima Evropske unije iz programa Digitalna Evropa i sredstvima Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija, Ministarstva javne uprave Crne Gore i Ministarstva regionalnog-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama.
